VIVA Architecture: 20 jaar restauratie Atomium

Architectuur Interieurontwerp Masterplanning

Het Atomium werd ontworpen voor de Wereldtentoonstelling in Brussel van 1958, in een tijdperk dat werd gekenmerkt door optimisme, vooruitgangsdenken en een rotsvast geloof in wetenschap en technologie. De stalen constructie in de vorm van een ijzerkristal, met negen bollen met een diameter van 18 meter, was oorspronkelijk bedoeld als een tijdelijk bouwwerk. Het werd opgetrokken met materialen en technieken die slechts een levensduur van zes maanden moesten overbruggen. Sylvie Bruyninckx, oprichter van VIVA Architecture, werkte in de vroege jaren 2000 als vennoot-projectarchitect bij Conix Architects aan de actualisatie van het Atomium, zowel wat betreft beleving als restauratie. Een traject dat inmiddels zijn 20e verjaardag viert in 2026.

Volledige tekst

In de eerste wedstrijdfase, uitgeschreven begin 2004, stond de interne beleving centraal. Na een bezoek aan het sterk vervallen Atomium benaderde het ontwerpteam de opdracht vanuit de emotionele en ruimtelijke ervaring van het gebouw. Begrippen als oneindigheid, dynamiek, licht en het uitgesproken ‘bolgevoel’ vormden het vertrekpunt. Het kernidee was dat elke bol een eigen sfeer en emotie moest oproepen, zodat een bezoek aan het Atomium zou aanvoelen als één continue, scenografische reis.

In de tweede wedstrijdfase verschoof de focus naar aankomst op de site en de externe beleving. De ontwerpers kregen de opdracht een voorstel uit te werken voor de inkom en de herinrichting van de ‘Galette’, de schijfvormige ruimte onder de onderste bol die oorspronkelijk dienst deed als toegangs- en ticketingzone. Het Atomium werd daarbij in een ruimer stedenbouwkundig kader geplaatst. Door binnen- en buitenruimte met elkaar te verbinden, ontstond het concept van een nieuwe esplanade, de openwerking van de Galette en de toevoeging van een discreet ontvangstpaviljoen. Dit nieuwe paviljoen organiseert vandaag de bezoekersstromen zonder de aandacht van het Atomium zelf weg te nemen.

De uitvoering van de eigenlijke renovatie (2004–2006) had tot doel het Expo 58-monument te herstellen en te actualiseren, met respect voor het oorspronkelijke ontwerp van ingenieur André Waterkeyn. Eén centrale vraag stond voorop: hoe renoveer je een icoon dat nooit ontworpen werd om lang te bestaan, zonder zijn oorspronkelijke betekenis te verliezen? Sylvie Bruyninckx werkte in eerste lijn mee aan deze uitdaging. “Dit project heeft mij zowel professioneel als persoonlijk gevormd. Wat voor Expo 58 bedoeld was als een tijdelijk experiment, groeide uit tot een architecturaal icoon dat blijft inspireren.”

De samenwerking met aannemers Jacques Delens–Besix, was technisch uitzonderlijk en gebeurde met gespecialiseerde touwtechnici, zonder grootschalige steigers. De stalen draagstructuur werd geïnspecteerd, gezandstraald, lokaal versterkt en volledig beschermd tegen corrosie. De verouderde aluminium buitenschil van de bollen maakte plaats voor een nieuwe huid in roestvrij staal, opgebouwd uit geïsoleerde sandwichpanelen. Het resulteerde in een herwonnen glans en een aanzienlijk verhoogde duurzaamheid. Daarnaast werd de brandveiligheid verbeterd, de technische installaties geacturaliseerd en ramen, voegen en waterdichtingen vernieuwd. De geïntegreerde buitenverlichting kreeg een update. Een hedendaags lichtconcept verwijst subtiel naar het oorspronkelijke idee van bewegende elektronen rond een kern.

Het interieur werd gestript en opnieuw ingericht met minimale maar doelgerichte ingrepen. Daarbij lag de focus op het herstellen van de oorspronkelijke sfeer, de ruimtelijke continuïteit en het kenmerkende bolgevoel. Zo werd het Atomium geherpositioneerd als een ervaringsgericht monument voor de 21e eeuw. Het interieur van de bollen grijpt bewust terug naar de oorsprong: rood markeert de vluchtwegen, blauw begeleidt het bezoekersparcours en grijs vormt de basiskleur van de structurele elementen. Deze kleurcodering komt consequent terug in zowel vast als los meubilair.

Ook na de oprichting van VIVA Architecture in 2012 bleef Sylvie Bruyninckx betrokken bij verdere insprepen. VIVA ontwierp de lange, gebogen zitbank rond de Galette, die niet alleen het gebruik en de beleving van het plein versterkt, maar tegelijk een geïntegreerde oplossing biedt voor kelder- en ventilatieopeningen. Zo toont het Atomium hoe jong erfgoed kan blijven evolueren: via doordachte ingrepen worden verleden en toekomst met elkaar verzoend.

Locatie : Brussel

Datum : 2004 - 2006

Opdrachtgever : Atomium

Team : Sylvie Bruyninckx (vennoot @) Conix Architects, Jacques Delens-Besix

Fotografie : ©vzw Atomium - Marie-Françoise Plissart, Serge Brison, Tom Vack en Koen Broos. VIVA dankt vzw Atomium voor de toestemming.